Rondreizen op IJsland Land van vuur en ijs

Fascinerend IJsland

Waar kruipen Europa’s grootste ijsmassa’s over exploderende vulkanen? Waar boetseren bulderende watervallen het landschap en baden heuvels in mistige stoom van borrelende heetwaterbronnen? Op fascinerend IJsland. John van der Rest maakte een rondreis over dit eiland van tegenstellingen en extremen. 

Rondreis naar de oorsprong van de aarde 
Bizar, een schok... bijna gewelddadig vind ik het. Verbaasd kijk ik om me heen. Waar ben ik? Drie uur geleden liep ik nog rond op Schiphol, toppunt van moderne beschaving en materiële overvloed - vol mensen en machines in beweging, schreeuwerige aanbiedingen en geuren van koffie en pizza. Nu kijk ik uit over een desolate en levenloze woestenij van brokkelige lavavlaktes en kale bergen. Geen mens te zien. Wind en wolken spelen een flitsend spel van zonlicht en schaduw tegen de leegte van het landschap. Opeens, langs de weg, een bord: HÆTTA! Gevaar! Stoomerupties. Rookpluimen kringelen omhoog uit pruttelende, grijze, rode en gele modder. Een vlaag warme vochtige mist vult mijn neus met de stank van rotte eieren. Heftig. Net begonnen aan een rondreis op IJsland voel ik me - op nog geen vijftien kilometer van de internationale luchthaven Keflavík - teruggeworpen naar de oertijd. Zo gek is dat gevoel niet. Geologisch gezien is IJsland nog maar een baby. Het eiland ontstond (pas) twintig miljoen jaar geleden door onderzeese vulkanische uitbarstingen. Volgens geologen ligt het eiland op een hotspot: een kolom van vloeibaar, heet gesteente die in enorme hoeveelheden opwelt uit het binnenste van de planeet. Nog steeds. IJsland telt meer dan twintig actieve vulkanen. Meestal blijft het bij een puf rook en een kuchje as, maar eens in de gemiddeld twintig jaar is het tijd voor vuurwerk. Wie herinnert zich niet de spectaculaire beelden van dieprode vonkenregens en kilometers hoge aswolken in maart 2010, toen een vulkaan uitbarstte onder de gletsjer Eyjafjallajökull? Moeder Aarde bouwt nog elke dag aan IJsland. 

Vulkanisch vuur 

Het mooiste gebied om deze vorm van ‘bouwkunst’ te bewonderen, ligt rond het meer Mývatn, in het noorden van IJsland. Mývatn betekent ‘muggenmeer’, omdat er ‘s zomers op windstille dagen enorm veel muggen (die niet steken) uit het water komen. De muggenlarven en vissen in het meer trekken op hun beurt veel soorten vogels. Vergeet je verrekijker dus niet. In het gebied vind je onder meer het borrelende en stomende solfatarenveld van de Kraflavulkaan. Wat een kleuren hebben al deze modder- en zwavelbronnen! Bij de grillige lavaformaties van de ‘duistere burchten’ (Dimmiborgir) en in een van de vele pseudokraters, zoals die van Skútustaðir welt steeds de vraag op: ben ik nog op aarde? Vulkanisch vuur is niet het enige element dat IJsland vormgeeft. IJs is zeker zo belangrijk. Het eiland kreeg niet voor niets deze naam. Volgens geologen lag meer dan achtduizend jaar geleden heel IJsland begraven onder een kilometers dikke ijslaag. Toen de massieve gletsjers begonnen te smelten, boetseerden ze samen met de bulderende golven van de oceaan een landschap van diepe fjorden en valleien. Dit proces gaat door tot op de dag van vandaag, mede door de hitte van de veelal onder het ijs gelegen vulkanen. Op IJsland hoef je niet hoog de bergen in om kennis te maken met de wondere wereld van gletsjers. Hier stroomt de ene jökull (gletsjer) na de andere krakend vanuit de bergen tot vlak aan zee. 

Hemelse ervaring 
In het zuidoosten domineren meer dan tien blinkende ijsrivieren het uitzicht. Gewoon vanaf de weg. Waanzinnig mooi. Ze worden gevoed door de 8100 km2 grote gletsjer Vatnajökull. Deze ijsmassa bedekt 8 procent van IJsland met een duizend meter dikke laag ijs en is daarmee groter dan alle gletsjers in de Alpen en Noorwegen bij elkaar. Om de schoonheid van het ijs van dichtbij te beleven, kun je tijdens de rondreis kiezen uit diverse excursies. Je kunt in het nationale park Skaftafell wandelen over moreneruggen en uitkijken over de immense Skaftafellsjökull. De gletsjerwandeling op de Svinafellsjökull en het afdalen in een van de immense gletsjerspleten is een serene, bijna hemelse ervaring met blauw en wit licht en een diepe stilte. Stilte en sereniteit hangen ook over het gletsjermeer Jökulsarlón. De zeldzame afwezigheid van wind draagt daar tijdens mijn bezoek aan bij. Het rimpelloze water spiegelt witte, blauwe en glasheldere ijssculpturen in de meest fantastische vormen. Opnieuw toont de natuur haar kunsten. In de verte klinkt onheilspellend gerommel van in het meer stortende gletsjerbrokken, soms zo groot als een huis. Dichtbij kantelt een ijsschots ruisend om. Vanaf de randen weerkaatst onophoudelijk het pling plong van vallende druppels. Het klinkt als een zacht requiem voor de ijskristallen die hier, na een reis van 1500 jaar, ‘sterven’ om terug te keren naar de oorspronkelijke vorm: vloeibaar water. 

Grommend watermonster 
IJsland had wat mij betreft net zo goed ‘Waterland’ kunnen heten. Overal stroomt, buldert, bruist, kabbelt en valt het. Het eiland herbergt duizenden watervallen. Zo veel, dat sommige alleen foss (waterval) heten. Neem de meest krachtige waterval van Europa: het grommende watermonster Dettifoss. Hier dondert per seconde, over honderd meter breedte, vijfhonderd miljoen liter modderig ijswater van de Vatnajökull de diepte in; kolkend op weg naar de Noordelijke IJszee. Dettifoss ligt in de woeste setting van de dertig kilometer lange Jökulsárgljúfur (kloof van de gletsjerrivier). In deze IJslandse versie van de Grand Canyon kijk ik met open mond hoe de natuur haar explosieve kracht toont in chaotische vormen als roosachtige lava-afzettingen en echorotsen. In Ásbyrgi (Godenburcht), een vier kilometer lange Vvormige kloof, kijk ik op tegen steile, tot zestig meter hoge rotswanden. In deze omgeving voel ik me nietig. Water ligt ook aan de basis van een IJslandse bijdrage aan de wereldwoordenschat. Ons woord geiser en het Engelse geyser komen rechtstreeks van één enkele bron in het zuidwesten van het land. Tot een aantal jaar geleden spoot Geysir regelmatig door magma verhit water tientallen meters de lucht in. Die bron is nu minder actief; de naastgelegen Strokkur heeft de taak van toeristisch hoogtepunt overgenomen. Het warme water uit het binnenste van de aarde levert IJsland duurzame energie en verwarmt kassen voor de productie van voedsel, waaronder zelfs druiven en sinaasappels. 

Noorse Vikingen 
Het water verwarmt ook mensen in tientallen mineraalrijke natuurbaden, zoals het wereldberoemde lichtblauwe zwembad Bláa Lónid (Blauwe Lagune). Wie meer van kleinschalig houdt, bezoekt in het noorden Grettislaug, een openluchtbadje met water van veertig graden op tien meter afstand van de vier graden koude oceaan. Fascinerend en leuk. Al was het maar vanwege het verhaal van Grettir de Sterke, een beroemde IJslandse saga (legende) met een knipoog, die deze plek aan de Skagafjörður (Skagafjord) tot leven brengt. De saga’s spelen een belangrijke rol in de kennis van de geschiedenis van IJsland. Het zijn in het Oudnoors geschreven spannende middeleeuwse verhalen over gebeurtenissen op IJsland en in Noorwegen in de periode 850-1100. Uit een IJslandse saga weten we dat Noorse Vikingen IJsland in het jaar 874 koloniseerden. Zij namen de oude Scandinavische taal en cultuur mee die nu nog steeds het leven van de IJslanders vormgeeft. De beroemdste saga’s (de saga van Egil en die van Njall) verhalen over familievetes en de harde strijd van Noorse emigranten om te overleven op dit nieuwe land met z’n soms gewelddadige natuur. Een prachtig kijkje in het leven op het IJslandse platteland van de achttiende en negentiende eeuw krijg je in het volkenkundig museum van Glaumbaer. In een aantal authentieke huisjes - gemaakt van turf, hout en gras - is de klok stilgezet. Portretten van bewoners kijken je aan. Je leest over hoe ze de lange, donkere winteravonden vulden en voelt de warmte én sociale druk van de hechte manier van samenleven in die tijd. 

Schapenwol 
Twee dieren speelden een essentiële rol in het overleven op IJsland: paarden en schapen. Uit de rassen die de Vikingen meenamen, ontstonden het IJslandse paard en het IJslandse schaap. Afgehard door de barre omstandigheden werden het unieke rassen. De paarden (eigenlijk pony’s) dienden voor transport en werk. Schapen zorgden voor wol en voedsel. Zonder schapenwol zou IJsland niet bewoonbaar zijn geweest. Anno 2010 zijn de IJslandse schapen met hun karakteristieke koppen nog steeds niet weg te denken uit het landschap. Hoog in de bergen, vlak aan de kust, op en langs de weg: overal duiken ze op, kijken je even verbaasd aan en gaan er als een speer vandoor. Zou ik ook doen als zelfs je kop als lokale lekkernij wordt gezien. Naast schapen vind je op de hoogvlakten in het oosten verwilderde rendieren en wie geluk heeft, ontmoet tijdens een wandeling de schuwe inheemse poolvos. Daarmee heb je het qua bijzondere zoogdieren zo’n beetje wel gehad. IJsland is door de geïsoleerde ligging voor zoogdieren nu eenmaal moeilijk te bereiken. Om het eiland heen is echter genoeg fauna te ontdekken. In de voedselrijke, koude wateren van de noordelijke Atlantische Oceaan leeft een kwart van alle walvissoorten. Vanuit Husavik in het noorden, hoofdstad Reykjavik in het zuiden en diverse andere havenplaatsen kun je met kleine boten tot vlak bij zeereuzen als de bultrug en dwergvinvis komen. Minder frequent laten zich ook de orka, potvis en zelfs de blauwe vinvis, de reus der reuzen, zien. Een onvergetelijke ervaring. 

Tien miljoen papegaaiduikers
 
Waar vissen, zeehonden en walvissen IJslands rijkdom op zee tonen, wanen vogelspotters zich in het paradijs bij de ontelbare waad- en watervogels op het eiland. Het ziet er soms zwart van. Wat dacht je van de grootste alkenkolonie ter wereld bij Látrabjarg, de grootste verscheidenheid aan eenden op het meer van Mývatn en niet te vergeten de tien miljoen papegaaiduikers die in enorme vluchten steile kliffen laten vibreren met leven? Wie wordt er niet blij van de guitige kop van deze kleine zeevogels? Op IJsland heten ze lundi’s. Je kunt ze tot op een halve meter naderen en dat is meteen hun zwakte. Al eeuwenlang staan ze gekookt en gerookt op het IJslandse menu, traditioneel geserveerd met zoete aardappelen en rode kool. Van de IJslandse flora maken vooral mossen en korstmossen diepe indruk. De lucht is er zuiver genoeg voor. Dat is duidelijk. Mossen bedekken de uitgestrekte lavavelden met een dikke en verende grijze deken van zachtheid. Wanneer op vochtige plaatsen in de bergen de zon doorbreekt, lichten als bij toverslag enorme moskussens felgroen op. Op de poreuze ondergrond van de zand- en grindwoestijnen en lavavelden op IJsland zakt regenwater snel weg. Slechts weinig planten krijgen daardoor groeikansen. Toch vind je er nog zo’n vijfhonderd soorten, zoals lupine, arctische papaver, stengelloze silene en wollegras. Wilde bomen (zoals berkjes) blijven onder druk van de straffe wind meestal bizarre dwerg- en struikvormen. 

Rustige bewoners 
Net zo schaars als bomen, zijn mensen op IJsland. Het eiland is drie keer zo groot als Nederland en telt ruim driehonderdduizend inwoners. Daarvan leeft ook nog eens tweederde in en om de hoofdstad Reykjavik. Dat betekent erg veel natuur en weinig bebouwing, vooral in het binnenland. Hoe oer het landschap van IJsland ook is, de samenleving is verre van primitief. Opnieuw zo’n tegenstelling die het land karakteriseert. De IJslanders zijn zeer ontwikkeld, intelligent, belezen en rustig van aard. Soms zijn ze wel wat stug. Tijdens een warme middag op een terras in Reykjavik ontdooien ze echter snel en tonen ze humor en hartelijkheid. De zwembaden overal in het land bieden eveneens een uitgelezen kans om met locals in contact te komen. Families met kinderen, ouderen, collega’s en vrienden: iedereen komt hier samen om zwemmend, hangend in hot tubs en zwetend in de sauna bij te kletsen. Het sociale leven op IJsland drijft daarmee letterlijk op water en warmte uit de oorsprong van de aarde. 

Rondreizen op IJsland met SNP 
Landmannalaugar, Thorsmörk & Myvatn 
14-daagse wandel- en rondreis langs berghutten en pensions
Reiscode 315015 | prijs v.a. €1885,- | vertrek jun - aug

Laugavegur & Myvatn
14-daagse rugzaktrektocht en rondreis langs berghutten en pensions
Reiscode 315025 | prijs v.a. €1790,- | vertrek jun - sept

-text

Kunnen we je helpen?

Vrijblijvend en persoonlijk advies? Onze reisadviseurs helpen je graag verder, via e-mail, telefoon of chat. Onze openingstijden zijn van ma t/m vr van 09.30 tot 17.00 uur en zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur.

Of bekijk de veelgestelde vragen