Jelle Brandt Corstius 'Een kabbelend bestaan is niets voor mij'

Reisjournalist Jelle Brandt Corstius

Hoe slacht je een walvis? Hoe werk je vieze hapjes weg? Hoe kun je het best een agent omkopen? Jelle Brandt Corstius behandelt al deze vragen, en meer, in zijn Universele Reisgids voor Moeilijke Landen. ‘In moeilijke omstandigheden ben ik op mijn best.’

Jelle Brandt Corstius, zoon van columnist en wiskundige Hugo Brandt Corstius, kreeg de liefde voor het reizen met de paplepel ingegoten. ‘Wij zaten als kinderen niet tegelijkertijd op hockey, karate, paardrijden en tennis, maar als we vakantie hadden, maakten we echt een bijzondere reis.’ Jelle Brandt Corstius was vijf jaar correspondent in Rusland, bezocht nomadenstammen in Russisch Lapland, Alaska en Zuid-Siberië en reisde dwars door India voor de opnames van een nieuwe tv-serie voor de VPRO, Van Bihar tot Bangalore. Hij weet inmiddels als geen ander hoe je als reiziger standhoudt in niet-westerse, vaak nauwelijks bereisde gebieden en schreef hierover de Universele Reisgids voor Moeilijke Landen.
Het boek biedt een bonte mix van obscure tips (‘hoe slacht je een walvis?’) en raadgevingen die je eerder in een ANWB-gids zou verwachten (‘bewaar je pinpas gescheiden van je creditcard’).

Vanwaar die combinatie?
‘Het is geschreven voor de Jelle van twaalf jaar geleden, toen ik mijn eerste reis naar een moeilijk land maakte. Als ik deze gids toen had kunnen lezen, had me dat veel ellende bespaard. Maar ik wilde ook de leunstoelreiziger bedienen, vandaar dat er ook tips in staan waar niet zo veel mensen iets aan zullen hebben. Een beetje verwarring zaaien, dat vind ik leuk, en dat is met dit boek wel gelukt. Zijn het nu tips? Of een zootje anekdotes?’

Je beschrijft in de Universele Reisgids hoe je met de hap-slik-methode vieze hapjes weg kunt werken, zoals varkensvoet in gelei en vette schapenstaart. Is het ook een optie om smerig eten gewoon te laten staan?
‘Tja, alles kan. Je kunt als man ook zeggen dat je geen wodka wilt drinken. Niemand zal je dwingen, maar je bent nu eenmaal in een ander land. Van de andere kant hoef je als reiziger ook niet volledig te assimileren. Toch zou ik qua vieze hapjes willen adviseren ze wél op te eten. Je doet mensen er zo’n enorm plezier mee dat ik het in elk geval de moeite waard vind.’

Je doet een ‘persoonlijk verzoek’ in je gids, om vooral geen afritsbroek aan te trekken. Wat kan het jou eigenlijk schelen hoe een ander erbij loopt?
‘Het is een heel particulier verzoek, zoals mijn hele gids particulier is. Maar het kan me wel echt wat schelen. Ik vind het vervelend als mensen het functionele consequent boven het esthetische laten gaan. Je hoeft je niet helemaal aan te passen aan jouw moeilijke land, maar je kunt wel een beetje nadenken over wat je aantrekt.’

Is het echt waar dat je Nederlanders van heinde en verre kunt herkennen?
‘Ja, maar dat ligt niet aan die afritsbroek - dat is iets westers. Nederlanders herken je aan hun blik. Die is heel open, niet snel angstig. Nederlanders kijken je echt áán. Het is me daarom in Rusland ook nooit gelukt om mijn Nederlanderschap te verbergen.’

In 2000 kwam hij voor het eerst in een moeilijk land terecht. Hij zou met zijn vriendin op vakantie naar Italië gaan, ‘wat natuurlijk een makkelijk land is’, maar het ging een week van tevoren uit. ‘Dus ik zat ineens zonder enig vakantieplan.’
’s Nachts had hij een vriend aan de lijn die ook nog geen plannen had. ‘Laten we naar Odessa gaan, zei ik. Ik had geen idee waar het lag. Maar soms heb je plekken, die klinken gewoon aantrekkelijk.’ Odessa bleek in de Oekraïne te liggen. De volgende dag zaten ze in de trein naar Boedapest. Vandaar staken ze de grens over. ‘Ik had zo’n Wat & Hoe-gidsje bij me, we bestelden twee koffie. Die vrouw schreef onze bestelling meteen op en liep weg. Hoi hoi, dachten wij, dit wordt een goede vakantie. En toen kwam ze terug met twee hotdogs. Dat was mijn introductie in het Oostblok.’ Het was een hele toer om in Odessa terecht te komen. ‘Odessa zelf viel behoorlijk tegen, dat heb je wel vaker met eindbestemmingen, maar de reis zelf was fantastisch. Ik wist toen dat ik meer tijd in Rusland wilde doorbrengen, het was gewoon verslavend. Alsof je in een film zat.’

‘Qua vieze hapjes zou ik willen adviseren ze wél op te eten’

Vijf jaar later ging hij in Rusland wonen, als correspondent voor het dagblad Trouw. Dat was een groot avontuur: niet alleen het land was nieuw, ook het werk was nieuw. ‘Het eerste jaar was echt heel erg zwaar, en niet speciaal leuk. Toch is het nooit in mijn hoofd opgekomen om terug te gaan naar Nederland. Zelfs niet op het moeilijkste moment, toen ik een dubbele longontsteking had.’

Vanwege je liefde voor Rusland, of waren er nog andere redenen?
‘Als het moeilijk is, als er een crisis is, als je moet overleven – dan ben ik daar wel goed in. Ik heb het ook weer gemerkt tijdens het filmen in India. Juist in moeilijke omstandigheden ben ik op mijn best. Niet als alles maar zo’n beetje voortkabbelt. Misschien dat ik daarom ook zo veel van dit soort landen hou.’

Wat moet je afleren als je in moeilijke landen wilt reizen?
‘De waarom-vraag moet eruit. Het eerste jaar in Rusland kon ik me enorm opwinden als de metro bijvoorbeeld zomaar twintig minuten stilstond. Maar uiteindelijk ben jij toch niet degene die de metro weer aan de praat krijgt, dus kun je er maar beter in berusten. Als je dat niet leert, word je gek. Je moet ook geen lijstje van bezienswaardigheden willen maken om puntsgewijs af te werken. Het loopt toch altijd anders dan je gedacht had.’

Hoe het wel moet beschrijft hij in zijn gids: neem de metro en stap zomaar ergens uit. ‘Of rij naar de eindhalte, dan ben je per definitie in een buitenwijk. Iedereen die je daar tegenkomt, zal oprecht in jou geïnteresseerd zijn. Niet zoals de zogenaamde friends, zoals ik ze noem, die je vrienden willen zijn maar toevallig ook een oom hebben met een tapijthandel.’

'Nederlanders herken je aan hun blik. Die is heel open, niet snel angstig’

Is het echt zo simpel om in bijzondere situaties terecht te komen?
‘Ik heb wel ietsje vaker dan anderen het idee: dit deurtje moet ik effe opendoen, want daar zit wat grappigs achter – en dat is dan ook zo. Ik denk dat veel mensen in hun hoofd zo sterk bezig zijn met de plek waar ze naartoe willen, dat ze onderweg vergeten om zich heen te kijken. Terwijl de eindbestemming vaak helemaal niet zo interessant is, zoals Odessa. Ik zie de eindbestemming meer als een theoretische plek, waar je eventueel kunt belanden, maar ik laat me net zo makkelijk weer een andere kant op leiden.’

Hoe origineel wil je zijn in de keuze van je bestemmingen?
‘Ik zal nooit een plek uitkiezen omdat die origineel is. Wel omdat er niet zo veel mensen komen. Hoe obscuurder de plek, hoe groter de kans dat je iemand tegenkomt die jou drie dagen lang op sleeptouw neemt. Reizen opent nieuwe werelden, van eten tot kunst tot verschillende soorten humor. Daar hoef je trouwens niet eens voor naar een moeilijk land. Je kunt ook naar België gaan, bij wijze van spreken. Nou ja, België noem ik in mijn boek een twijfelgeval, waardoor ik nu elke week een boze Belg aan de lijn heb.’

Bestemmingen
Jelle Brandt Corstius reisde vooral in Oost-Europa en Azië en wil daar voorlopig nog even mee doorgaan: ‘Het is zo’n gigantisch gebied. Van alle landen die op –stan eindigen, heb ik nog maar de helft gezien. En ik zou ook nog wel een tweede tv-serie in India willen maken.’

Niet alleen moeilijke landen kunnen hem bekoren. ‘Ik heb gewandeld in Zwitserland, hoe saai kan het worden, en ik heb ook een heel leuke vakantie gehad in Thailand, het Zwitserland van Azië. Je moet een beetje een mix hebben.’

Ooit wil hij nog een keer naar Kamtsjatka, een groot schiereiland vol vulkanen in het uiterste oosten van Rusland. ‘Dat is een ontzettend wilde plek waar je niet zomaar komt. Ik denk altijd: als ik nog drie weken te leven heb, ga ik naar Kamtsjatka toe.’

Jelle Brandt Corstius (1978) maakte de tv-series Van Moskou tot Moermansk en Van Moskou tot Magadan, gebaseerd op zijn boeken Rusland voor gevorderden en Kleine landjes. In 2010 en 2011 was hij de presentator van Zomergasten. 

Wandelen

Ontdek onze thema's

Toon onze thema's

Ontdek onze bestemmingen

Toon onze bestemmingen