Jaap Miltenburg

Zijn vriendin leerde hij kennen toen hij een langlauftrekking leidde. Misschien geen toeval, want juist in de sneeuw verdwijnen intermenselijke barrières a ls sneeuw voor de zon volgens reisleider en productmanager Jaap Miltenburg. Toch ziet hij zichzelf primair als een buitenstaander. Perfectionistisch, dat wel. Jaap wil als reisleider een meerwaarde hebben.’

Op reis met Jaap Miltenburg

‘Jaap is een uitstekende reisleider’, fluistert zijn collega mij toe als ik in het SNP gebouw wacht op de productmanager, reisontwikkelaar en reisleider. Het lijkt er op dat hij Jaap een kwaliteit wil toedichten die de reisleider zelf hoogstwaarschijnlijk niet van de daken schreeuwt. De terloopse collegiale opmerking doet een bescheiden gesprekspartner vermoeden. Morgen heeft hij vakantie. Jaap Miltenburg rondt zijn laatste werkzaamheden af om het werkende leven vier weken achter zich te laten. Een ogenschijnlijk normale gebeurtenis, maar niet voor Jaap, die tot een jaar of tien geleden het woord vakantie nog moest leren spellen. Sinds begin jaren tachtig, toen hij fysische geografie studeerde, is voor Jaap het begrip vrije tijd onlosmakelijk verbonden met gidsen; struinend door berggebieden, met in zijn kielzog een groep reizigers. Een studiegenoot startte een thematisch reisbureau met fysische geografie als aandachtsveld. Jaap was meteen verkocht. In de ongerepte berglandschappen waar hij graag vertoefde zag hij zijn stoffige studieboeken tot leven komen. Maar bovenal kon hij zijn reisgroep deelgenoot maken van de geschiedenis van de rotsen en ijsvelden die hen omringden. Zijn plezier in het overbrengen van kennis maakte dat hij het leiden van reizen prefereerde boven particuliere vakanties. Sterker nog, toen hij na zijn studie voor een adviesbureau aan een Geografisch Informatiesysteem (GIS) werkte, maakte hij structureel overuren teneinde zeventig opgespaarde vakantiedagen om te zetten in evenveel reisleidersdagen. Jaap maakt zichzelf graag nuttig.

Meerwaarde
Het in 1989 vijf jaar opererende SNP wist met een gevarieerd reisaanbod een bredere doelgroep aan zich te binden dan het zieltogende fysisch geografische reisbureau. Met de overstap naar de Nijmeegse natuurreizen- organisatie opende zich voor Jaap een grotere wereld, letterlijk. ‘Het SNP reisaanbod was avontuurlijker en zwaarder dan ik voorheen gewend was. Precies wat ik wilde. Niet alleen het fysiek van de deelnemer werd serieus op de proef gesteld, maar ook dat van mij.’ Kennisoverdracht bleef essentieel, maar meer dan voorheen stelden de bergtochten Jaap’s alpiene vaardigheden op de proef. Overigens, geheel tot genoegen van de alpinist. ‘Als hoogalpiene trektochtleider gidste ik mijn klanten door landschappen die ze zelfstandig nooit zouden betreden. Mijn meerwaarde als reisleider was evident. Dankbaarheid kreeg ik daar voor terug. En ja, daar doe ik het voor.’ Jaap’s ingetogen manier van spreken verraadt in eerste instantie niet zijn onderliggende ambitie: hij wil er als reisleider toe doen. Niet als gangmaker, maar als professional die optimale voorwaarden schept om zijn groep te laten genieten. ‘Ik ben ietwat perfectionistisch, neem mijn taak serieus. Van de andere kant ben ik sociaal eerder een buitenstaander dan een deelnemer, ik hoor er niet echt bij.’ Nuancerend: ‘Natuurlijk, met sommige mensen heb ik een klik, en daar geniet ik van.’ Slechts één keer schoot hij uit zijn rol. De klik met een vrouwelijke deelnemer was van dien aard dat ze van deelnemer tot partner werd. Sindsdien kreeg Jaap’s leven een nieuwe component: een privé-leven. En ja, vakantie hoort daarbij.

Speels met sneeuw
Misschien is het geen toeval dat Jaap zijn partner tijdens een winterreis heeft leren kennen. In 1993 trad hij in vaste dienst bij SNP, sindsdien richtte hij zijn pijlen in toenemende mate op het winterseizoen. Jaap praat enthousiast als het over sneeuw gaat. ‘Sneeuw maakt mensen speels; groepsleden donderen om, gooien met sneeuwballen, maken lol. De sfeer is al snel ontspannen.’ Sneeuw stelt bovendien specifieke eisen aan zijn rol als reisleider. ‘Onvoorspelbare winterse omstandigheden doen een beroep op je improvisatievermogen; een hevige sneeuwstorm kan een groep gevangen houden in de hut en eenmaal op pad stelt een weersomslag serieuze eisen aan je oriëntatievermogen. Bovendien speelt de factor techniek een belangrijke rol in de sneeuw, lesgeven is essentieel.’ Jaap appelleert wederom aan de meerwaarde van de reisleider, die in de winter groot is. Opmerkelijk genoeg noemt Jaap nog een voordeel: ‘In de winter zit ik als reisleider meer in het groepsgebeuren. Het speelse karakter is daar debet aan.’ Ongecompliceerde sneeuwpret kan kennelijk ingesleten patronen doorbreken, zelfs bij de reisleider.

Gedegen opleiding
Jaap’s enthousiasme ten spijt, ging zijn weg naar het winterreisleiderschap niet over rozen. De gedegen interne SNP opleiding voor winterreisleiders confronteerde hem als beginneling met zijn hiaten in kennis en ervaring. ‘Ik beheerste de techniek van het langlaufen, maar lesgeven bleek toch een andere tak van sport. Niet alleen in pedagogisch opzicht, maar ook waar het gaat om veiligheid; inschatten van lawinegevaar is een kunst op zich en kennis van onderkoeling is essentieel. ‘Een harde leerschool was het onderricht in telemarken, een onderdeel dat ik niet beheerste. Mijn 2,3 meter lange trektochtski’s bleken totaal ongeschikt voor het wilde terrein. Het werd een drama. Bont en blauw van het vallen. Het kneusje van de groep was ik, voor een perfectionist een vreselijke ervaring. ‘Maar, leerzaam was het wel. Jazeker, vaak en hard vallen is een noodzakelijke leerfase. Gaandeweg leer je anticiperen op problemen en gevaren. Bovendien, juist door mijn aanvankelijke gekluns breng ik nu sympathie op voor de kneuzen; ik kan me in hen verplaatsen.’

Sneeuwwandelen
Met gemengde gevoelens ziet Jaap evenwel een verschuiving optreden van zware toerskitochten en langlauftrekkings naar het laagdrempelige sneeuwschoenwandelen. Als fervente skiër en liefhebber van “het zware werk” legt Jaap zich noodgedwongen steeds meer toe op het leiden van wandelingen. ‘Op sneeuwschoenen ben ik meer een begeleider en minder een leraar. Dat vind ik jammer.’ Relativerend: ‘Ach, van de andere kant is sneeuwwandelen een ontspannen bezigheid waarbij je rustig van het landschap geniet. Bovendien, je valt niet voortdurend op je neus.’ De aanvankelijk rustig pratende Jaap tikt enigszins ongeduldig met zijn vingers op tafel, non-verbaal het einde van het gesprek inluidend. ‘Zo. Meer dan genoeg geouwehoerd over mezelf.’ Zijn vriendin wacht op hem, de bergen lonken.